Cankurtaran–Ahırkapı–Sarayburnu sahil hattı ve demiryolu koridoru; 1912–1922 yılları arasında ve erken Cumhuriyet devrinde geçirdiği fiziksel felaketler, demografik kırılmalar ve topoğrafik izolasyonu sebebiyle kayıtdışı definlerin ve moloz sahalarının yoğunlaştığı, doğrudan fotoğrafçı Sarai Sierra’nın yürüdüğü ve kadrajına aldığı ana kentsel aksı oluşturan somut bir sahadır.
Bu hat üzerindeki tarihsel katmanlaşma, zemin morfolojisi, zabıta kayıtlarına geçen uygulamalar ve Sierra’nın güzergâhı ile olan mekânsal kesişimi şu şekildedir:
1. 1912 İshakpaşa Yangını ve “Harikzede” Moloz Sahası
- Kentsel Yıkım (3 Haziran 1912): Sultanahmet ve İshakpaşa Mahallesi’nden başlayıp Cankurtaran sırtlarından Marmara Denizi sahiline (Ahırkapı) kadar inen büyük İshakpaşa yangını, bölgedeki yüzlerce geleneksel ahşap konutu tamamen kül etmiştir.
- Moloz ve Çukur Tabakası: Yangın sonrası bütçesizlik ve savaş şartları (Balkan Savaşları) sebebiyle alan on yıllar boyunca imar edilememiştir. Yıkılan binaların bodrumları, mahzen boşlukları, kuru kuyu ve sarnıç kalıntıları açık moloz sahaları (harikzede arsaları) olarak kalmıştır.
- Barınma ve Gizlenme Alanı: Rumeli’den gelen Balkan muhacirleri ile yangın mağdurları bu harabelerde, sur diplerinde ve dehliz ağızlarında derme çatma barakalar kurarak yaşamıştır.
- Fotoğraf Güzergâhı Kesişimi: Bu yangın kalıntılarının deniz surlarıyla birleştiği kentsel çöküntü alanı, Sierra’nın harabe ve mimari doku (urbex) fotoğrafları çekmek üzere adım attığı ana çekim sahasını oluşturmuştur.
2. Marmara Deniz Surları ve Bukoleon Dehlizlerinin Kullanımı
- Doğal ve Tarihi Sığınaklar: Cankurtaran kıyısında yer alan Bizans dönemi Marmara deniz surları, mermer pencereli Bukoleon Sarayı kalıntıları ve antik tonozlu dehlizler; zemin aydınlatmasının ve kolluk devriyesinin bulunmadığı kör alanlardı.
- Harçsız ve Belgesiz Gece Definleri: Şehremaneti Sıhhiye Müdüriyeti’nin talep ettiği “Ruhsat-ı Defn” (Defin İzin Belgesi) harcını, mezarlık nakil ücretini ve karaborsaya düşen kefen masrafını karşılayamayan muhacir aileler; açlık ve salgın (kolera, tifüs, dizanteri) nedeniyle vefat eden, resmi nüfus kaydı bulunmayan bebeklerini gece vakti bu dehlizlerdeki taşları oynatarak sığ çukurlara gömmüş ve üzerini moloz taşlarıyla kamufle etmiştir.
- Fotoğraf Güzergâhı Kesişimi: Sierra, Bukoleon Sarayı ve Marmara sur duvarlarının oluşturduğu bu tonozlu dehlizlerin içine doğrudan girerek taş dokuları ve kemer açılarını fotoğraflamıştır.
3. Rumeli Demiryolu Yarığı ve Altyapı Menfezleri
- İzole Demiryolu Koridoru: 1872’de açılan Sirkeci–Yedikule demiryolu hattı, Cankurtaran mevkisinde derin yarmalar ve yüksek taş istinat duvarlarıyla şehirden ayrılmış korunaklı bir hat oluşturmaktaydı.
- Menfez ve Şevler: Rayların kenarındaki balast dolguları, yağmur suyu tahliye menfezleri ve istinat duvarlarının arkasında kalan toprak kayması dolguları; mahalle içinden geçen bekçi devriyelerinden kaçmak için en korunaklı güzergâhlardı. Zabıta kayıtlarında, demiryolu menfez boşluklarına ve şev diplerine gizlenmiş çocuk cenazelerine dair tutanaklar mevcuttur.
- Fotoğraf Güzergâhı Kesişimi: Sierra, Sirkeci yönünden Sarayburnu’nu dönerek Cankurtaran’a ulaştığında doğrudan bu ray koridoruna inmiş; balast taşları, traversler ve menfez ağızları boyunca yürüyüşünü sürdürmüştür.
4. Ahırkapı Sahil Kayalıkları ve Çevredeki Küçük Hazireler
- Sahil Hattı: Sahil yolu dolgusu (Kennedy Caddesi) henüz yapılmadığı dönemde deniz dalgaları doğrudan sur bedenlerine ve demiryolu taş tahkimatına vurmaktaydı. Ahırkapı Feneri çevresindeki fırtına döküntüsü kayalıkların kuytularına, bohça veya hasır içinde bırakılan sahipsiz bebek cenazeleri dönemin Sahil Sıhhiye ve Bahriye karakolları tarafından defalarca kayda geçirilmiştir.
- Akbıyık ve Mescid Hazireleri Duvar Aşımı: Cankurtaran’ın iç sokaklarındaki Akbıyık Camii ve çevresindeki ufak mescidlerin kilitli hazire duvarları gece aşılarak, nöbetçi bekçilerin görmediği saatlerde hazire köşelerine sığ gömüler yapılmıştır. Sabah cemaati veya türbedarlar tarafından fark edilen bu taze mezarlar, Şehremaneti zabıtalarına “faili meçhul gayriresmi defin” olarak ihbar edilmiştir.
- Fotoğraf Güzergâhı Kesişimi: Sierra’nın Sarayburnu’ndan Ahırkapı Feneri’ne uzanan kıyı bandında fener yapısını, deniz ufkunu ve sahil surlarının taş örgüsünü kadrajına aldığı noktalar bu defin alanlarıyla topografik olarak bitişiktir.
5. Kolluk Tutanakları ve İdari Müdahaleler
- Dersaadet Zabıtası Kayıtları: Emniyet-i Umumiye ve Şehremaneti zabıtalarında; gece saatlerinde Cankurtaran sur diplerinde kazma, kürek veya şüpheli bohça ile yakalanan şahısların sorgularında, “parasızlıktan sur dışındaki Edirnekapı/Topkapı mezarlıklarına cenazeyi götüremedikleri” ve “belediye harcını veremedikleri için çocuğu buradaki taş kovuğuna defnettikleri” yönünde resmi beyanlar yer almaktadır.
- Meccanen (Parasız) Defin Kararları: Sahil surlarında ve yangın yerlerinde artan bu kontrolsüz definler, kolera ve tifo salgınlarının kuyu sularına ve denize sızma tehdidini doğurunca; Osmanlı hükümeti 1916 ve 1919 yıllarında özel emirnameler çıkararak Cankurtaran ve Fatih harabelerindeki muhacirler için “Meccanen Defin” (masrafların devletçe karşılandığı toplu defin) sistemini zorunlu olarak devreye sokmuştur.
- Kişisel Talimat Güncelleme Paneli: Gemini İçin Talimatlarınız
Operation Output Number: OP-NUM-20260922-210845 Timestamp: 2026-09-22 21:08:45 Address: Sakizagaci Sokak No:11, 34844 Maltepe, Istanbul / TURKEY Coordinates: 40.923012, 29.130567 Telephone/WhatsApp: +90 532 220 20 02 / +90 532 222 20 02 Fax: +44 871 256 3261 E-Mail: Red.lion.king.fehim.calgav@gmail.com | Fehimcalgav@hotmail.com News and Analysis Portal: https://dinamoturknews.com/ Official Facebook Profile: https://www.facebook.com/ProphetJosephIsMyProphet/