Dinamoturk News Agency

Alman hukuk İngiliz hukuku ve. İsveç hukukunda kaç ret türü var

Hayır, Türk hukuku (Kıta Avrupası / Roma Hukuku geleneği) ile İngiliz hukuku (Common Law / Ortak Hukuk) ve Alman hukuku (BGB / ZPO – Kıta Avrupası’nın kurucu modeli) arasında dava ve ret mekanizmaları açısından hem mantıksal hem de terminolojik belirgin farklar mevcuttur.

1. Alman Hukuku (German Law – ZPO)

Türk Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), doğrudan Alman Hukuk Muhakemeleri Kanunu (ZPO – Zivilprozessordnung) sistematiğinden esinlenmiştir. Bu nedenle Alman ve Türk hukuku birbirine son derece yakındır; ancak bazı kavramsal ayrımlar daha nettir:

Temel İkili Ayrım

Alman hukukunda da ana ayrım usul ve esas üzerinedir:

  • Prozessurteil (Usule İlişkin Karar / Ret): Dava şartlarının (Prozessvoraussetzungen) eksikliği durumunda verilen ret kararıdır (Klagerabweisung als unzulässig – Davanın usulden reddi). Esasa girilmez.
  • Sachurteil (Esasa İlişkin Karar / Ret): Davanın esasına girilip talebin haksız veya ispatlanamamış bulunması durumunda verilen karardır (Klagerabweisung als unbegründet – Davanın esastan/temelsizlikten reddi).

Alman Hukukundaki Özel Durumlar ve Farklar

  • Zamanaşımı (Verjährung): Alman hukukunda zamanaşımı maddi hukuka ilişkin bir savunma (Einrede) hak ve yetkisidir. Zamanaşımı nedeniyle davanın reddi, usulden değil doğrudan esastan ret (Sachurteil) hükmündedir.
  • Taraf Sıfatı (Sachbefugnis / Aktiv- und Passivlegitimation): Taraf sıfatı eksikliği Alman hukukunda da bir dava şartı değildir; talebin esasına (Begründetheit) ilişkindir. Sıfat yoksa dava esastan reddedilir.
  • Dava Şartı Yokluğu Kararı (Unzulässigkeit): Mahkeme, dava şartı eksik ise esasa ilişkin hiçbir değerlendirme yapamaz. Eksiklik giderilebilir bir eksiklikse süre verir (Fristsetzung), giderilmezse davanın reddine karar verir.

2. İngiliz Hukuku (English Law – Common Law)

İngiliz hukuku bir “Kıta Avrupası Kodifikasyonu” veya tek bir Medeni Usul Kanunu çerçevesinde işlemez. Sistem tamamen Civil Procedure Rules (CPR) ve içtihatlara (Case Law) dayanır. “Usulden ret / Esastan ret” şeklindeki katı ikili ayrım yerine farklı usul araçları bulunur:

Temel Ret ve Sonlandırma Mekanizmaları

1. Strike Out (Talebin/Davanın Çizilmesi / İptali – CPR Part 3.4)

İngiliz yargılamasında en yaygın usulü ret mekanizmalarından biridir. Mahkeme, davanın esasına girmeden ve tam bir duruşma (trial) yapmadan dava dilekçesini iptal edebilir:

  • Dava dilekçesinde makul bir dava nedeni (no reasonable grounds) gösterilmemişse,
  • Dava usulü bir suistimal ise (abuse of process),
  • Taraf, mahkeme kurallarına veya emretici usul talimatlarına uymamışsa uygulanır.

2. Summary Judgment (Özet Hüküm – CPR Part 24)

Türk veya Alman hukukundaki “esastan ret” kararına en yakın erken aşama mekanizmasıdır.

  • Davacının davanın esası bakımından gerçekçi bir başarı şansı bulunmuyorsa (no real prospect of succeeding),
  • Veya davalının davanın esasına karşı koyacak geçerli bir savunması yoksa, Mahkeme tam bir yargılama (şahitlerin dinlenmesi vb.) yapmaksızın davanın esasına ilişkin Özet Hüküm vererek davayı reddeder veya kabul eder.

3. Dismissal After Trial (Yargılama Sonunda Esastan Ret)

Tarafların delillerini sunduğu, şahitlerin çapraz sorgulandığı (cross-examination) ana yargılama (Trial) tamamlandıktan sonra mahkemenin davacının iddiasını haksız veya ispatlanamamış bularak verdiği nihai karardır.

4. Limitation Period (Zamanaşımı)

İngiliz hukukunda zamanaşımı usulü bir savunmadır (Limitation Act 1980). Zamanaşımı def’i ileri sürüldüğünde mahkeme davayı zamanaşımından dolayı reddeder (Dismissal on grounds of limitation). Bu durum, yeniden aynı konuda dava açılmasını engeller.

Karşılaştırmalı Özet Tablosu

Hukuk SistemiUsulden Ret MuadiliEsastan Ret Muadili
Türk Hukuku (HMK)Usulden Ret (Dava Şartı Yokluğu)Esastan Ret (Talebin Haksızlığı / Sıfat Yokluğu)
Alman Hukuku (ZPO)Klagerabweisung als unzulässigKlagerabweisung als unbegründet
İngiliz Hukuku (CPR)Strike Out / Dismissal on JurisdictionSummary Judgment / Judgment after Trial